„Akcja Wisła” zniszczyła Łemkowszczyznę. Dlaczego?

Mieszkam od kilkudziesięciu lat w Beskidzie Niskim. Trafiłem tu po raz pierwszy w latach 50. Miałem „nakaz pracy” (kto z młodych wie, co to było?) w Gorlicach. Kiedy jako lekarz jeździłem z pogotowiem po okolicy, mijałem puste wsie z rozpadającymi się chatami. Zasłyszałem, że kiedyś były tu wsie łemkowskie, a te chaty Łemkowie zwali „chyżami”. I tak dowiedziałem się, kto to byli Łemkowie – przedtem nigdy o nich nie słyszałem.

W tych dniach mija 70-ta rocznica ich wysiedlenia – tak zwanej „Akcji Wisła”. Wtedy przez dwa lata na południowym wschodzie, głównie w Karpatach, trwała wojna domowa. Nowa władza nie potrafiła sobie z tym poradzić. Sięgnęli po stalinowską, straszliwą i wyjątkowo brutalną metodę: przesiedlania ludności całych obszarów. W ZSRR tak przesiedlano całe narody.

Łemkowie zachodniej Łemkowszczyzny nie angażowali się w zbrojny opór. Dla ludzi niezaangażowanych w walkę partyzancką ani w opór zbrojny była to akcja tragiczna – i głęboko nieuzasadniona. Mówili mi starzy Łemkowie, którzy – kiedy stało się to możliwe – powrócili w strony rodzinne, że wysiedlenie ich było niezasadne. Było zresztą ich już wtedy niewielu, bo wcześniej znaczne „kontyngenty” przesiedlono na Ukrainę. Mimo to w ich odczuciu przesiedlenie całych wsi w ramach „Akcji Wisła” było szczególnie krzywdzące. I krzywdy tej nie rekompensowały ani bogatsze gospodarstwa poniemieckie, ani pewien skok cywilizacyjny na nowych terenach.

Tęsknili – a kiedy tylko było można, próbowali  wracać. Ale ani nie było do czego wracać, ani nie było tu z czego żyć. Kolejne pokolenia w Zielonogórskim i na Mazurach znajdowały nowe małe ojczyzny. Ale żal, poczucie historycznej krzywdy nie znikały. Pamiętajmy, co oni dziś czują. Co w zamyśleniu, zadumie wspominają.

Te moje krótkie słowa w blogu są znacznie uproszczone. Problem Łemków, ich dziejów – to nie temat na krótki wpis. Ale jako ich przyjaciel, sąsiad, sympatyk – nie mogę tej tragicznej rocznicy pominąć.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s